Klej do tkanin technicznych i skóryco trzyma, a co odpada

Przyszedł do mnie kiedyś pan z pontonem, na którym ktoś przykleił łatkę z PVC zwykłym klejem uniwersalnym. Łatka trzymała, dopóki ponton leżał w garażu. Na wodzie, w słońcu, po godzinie zaczęła odchodzić od brzegu. Pan wrócił do brzegu wiosłując jedną ręką, a drugą trzymając łatkę.

To dobry przykład, dlaczego w tkaninach technicznych nie ma kleju „do wszystkiego”. Każdy materiał ma swoją chemię powierzchni i to ona decyduje, czy klej się jej chwyci. Poniżej moja ściąga po kilku latach prób i błędów.

Najpierw zasada: klej to nie szew

W moich pokrowcach i plandekach klej rzadko jest jedynym połączeniem. Najczęściej uszczelnia szew, mocuje łatkę naprawczą albo trzyma elementy na czas szycia. Tam, gdzie połączenie ma przenosić duże siły, jak narożniki żagla czy obrębek z oczkami, polegam na szwie. Profesjonalne zakłady łączą PVC zgrzewaniem, a klej to u nich narzędzie do napraw.

Klej kontaktowy: koń pociągowy

Klej kontaktowy na bazie polichloroprenu, rozpuszczalnikowy, to najbardziej uniwersalny klej w mojej szwalni. Klei skórę, gumę, piankę, tkaniny meblowe, korek. Zasada działania: nakładasz cienką warstwę na obie powierzchnie, czekasz, aż rozpuszczalnik odparuje i klej będzie matowy, lekko lepki, a potem dociskasz.

Siła połączenia zależy od docisku, nie od czasu trzymania. Krótki, mocny docisk wałkiem albo młotkiem przez kawałek skóry daje więcej niż godzina pod lekkim ciężarkiem. Po złączeniu nie da się już elementów poprawić, bo klej łapie od razu.

Na co uważać: w upale rozpuszczalnik odparowuje błyskawicznie i łatwo przegapić moment, w którym klej jest gotowy. Pisałem o tym w tekście o upale w warsztacie.

Są też kontaktowe kleje wodne. Mniej pachną, są mniej uciążliwe, ale odparowują dłużej i słabiej znoszą wysoką wilgotność. Do tapicerki w pomieszczeniach coraz częściej sięgam właśnie po nie.

PVC plandekowe: plastyfikatory

Miękkie PVC, z którego robi się plandeki i pontony, zawiera plastyfikatory, czyli substancje, które nadają mu elastyczność. Z czasem migrują one do kleju. Wiele zwykłych klejów, także niektóre kontaktowe, pod ich wpływem mięknie i traci przyczepność po tygodniach albo miesiącach. Połączenie wygląda dobrze przy odbiorze, a odpada w sezonie. Tak było z łatką na pontonie.

Do miękkiego PVC stosuje się kleje przeznaczone wprost do tego materiału. Część z nich działa, lekko rozpuszczając powierzchnię PVC, tak że oba kawałki się ze sobą zlewają. Inne to kleje poliuretanowe, często dwuskładnikowe, z utwardzaczem, odporne na plastyfikatory. Na etykiecie szukam wprost informacji, że klej jest do miękkiego PVC albo do tkanin powlekanych PVC. Jeśli nie ma, nie używam.

Powierzchnię przed klejeniem odtłuszczam środkiem polecanym przez producenta kleju i lekko matowię.

Poliester z powłoką PU

Tu jest trudniej. Powłoka poliuretanowa jest cienka i klej trzyma się jej, ale sama powłoka trzyma się tkaniny tylko tyle, ile fabryka dała. Mocne połączenie potrafi oderwać powłokę od włókien. Dlatego poliester PU u mnie się szyje, a klej, zwykle poliuretanowy, służy do uszczelnienia szwu od spodu albo do taśmy uszczelniającej.

Akryl i tkaniny impregnowane

Akryl barwiony w masie i wiele tkanin ogrodowych jest fabrycznie impregnowanych, żeby odpychały wodę i brud. Ta sama impregnacja odpycha klej. Kropla kleju na takiej tkaninie zachowuje się jak kropla wody na liściu. Klejenie akrylu to zwykle strata czasu. Szyję.

Siatki HDPE

Polietylen to jeden z tych plastików, do których prawie nic się nie klei. Ma bardzo niską energię powierzchniową, co w praktyce znaczy, że klej się po nim ślizga. Siatki łączę wyłącznie szyciem. Nie trać czasu na szukanie kleju, który je trzyma na stałe na słońcu i wietrze.

Skóra naturalna

Do skóry używam kleju kontaktowego, rozpuszczalnikowego albo wodnego. Najważniejsze jest przygotowanie. Lico skóry, czyli strona zewnętrzna, jest często wykończone powłoką, która utrudnia wnikanie kleju. W miejscu klejenia matowię je drobnym papierem albo tarnikiem, zostawiając surowe włókna. Mizerię, czyli spód skóry, kleję bez przygotowania, bo jest porowata i klej wnika w nią sam.

Skórę syntetyczną, zwłaszcza na bazie PVC, traktuję jak PVC: plastyfikatory, kleje dedykowane, testy.

Czego nie używam

• Klej na gorąco z pistoletu. Szybki, ale mięknie w cieple. Na rzeczy, które stoją na słońcu, odpada. Dosłownie.
• Kleje cyjanoakrylowe, „kropelki”. Po utwardzeniu są twarde i kruche. Na elastycznej tkaninie połączenie pęka przy pierwszym zgięciu.
• Klej uniwersalny bez opisu, do czego jest. Uniwersalny znaczy zwykle przeciętny do wszystkiego.

Jak testuję

Zanim nowy klej trafi do pracy u klienta, przechodzi mój test. Proste i skuteczne.

1. Kleję kilka par próbek z materiału, na którym ma pracować, zgodnie z instrukcją producenta, i opisuję je markerem: klej, data, materiał.
2. Czekam pełny czas utwardzenia, który dla wielu klejów to nie godziny, a dzień lub kilka dni.
3. Pierwsza próbka: próba oderwania ręką, powoli, pod kątem. Patrzę, gdzie pęka. Jeśli rwie się materiał, a klej trzyma, jest dobrze. Jeśli klej schodzi czysto z jednej powierzchni, jest źle.
4. Druga próbka: dzień w wodzie.
5. Trzecia: noc w zamrażarce, potem zginanie.
6. Czwarta: wisi na zewnątrz, na ścianie hali od południa, przez cały sezon. Tam wiszą próbki z dwóch lat i patrzę na nie za każdym razem, kiedy przechodzę.

To ostatnie jest najważniejsze. Niektóre kleje przechodzą wszystkie szybkie testy, a po trzech miesiącach słońca kruszeją.

BHP

• Kleje rozpuszczalnikowe: łatwopalne opary. Wentylacja, brak ognia i iskier, a przy dłuższej pracy półmaska z pochłaniaczem par organicznych. Zwykła maska przeciwpyłowa nie chroni przed oparami wcale.
• Kleje poliuretanowe dwuskładnikowe: utwardzacze często zawierają izocyjaniany, które mogą uczulać drogi oddechowe i skórę. W Unii Europejskiej od 2023 roku profesjonalne stosowanie produktów z diizocyjanianami powyżej określonego stężenia wymaga ukończenia szkolenia. Informacja o tym jest na etykiecie. Rękawice nitrylowe, dobra wentylacja, i żadnych skrótów.
• Wszystkie kleje: zamknięte puszki w metalowej szafce, z dala od grzejnika i słońca.

Pan z pontonem dostał nową łatkę, na kleju do PVC, po teście na ścinku z jego pontonu. Pływa trzeci sezon. Tę pierwszą łatkę, tę od kleju uniwersalnego, trzymam w szufladzie. Pokazuję ją każdemu, kto pyta, czy nie wystarczy „jakikolwiek mocny klej”.