Po zmianie czasu ciemno o szesnastej. Jak doświetliłem stół krojczy i stolarnię
Pod koniec października świetliki od północy przestają wystarczać, a po zmianie czasu robi się ciemno, zanim skończę dzień. Opisuję, jakie lampy powiesiłem nad stołem krojczym i pilarką, dlaczego przy dobieraniu tkanin liczy się barwa światła i oddawanie kolorów oraz gdzie cień od ręki robi się niebezpieczny.
Pisze Krzysztof 5 min czytania

Kiedy wiosną 2022 roku wprowadzałem się do hali, myślałem, że światła mam pod dostatkiem. Dach szedowy, świetliki od północy, równe, miękkie światło bez ostrych plam słońca. Od kwietnia do września do wieczora nie zapalam ani jednej lampy. Potem przychodzi ostatnia niedziela października, zegarki idą godzinę do tyłu i o wpół do piątej w hali jest szaro jak w piwnicy.
Do tego dochodzi moja własna zimowa robota. Od listopada odsuwam stół krojczy o dwa metry spod świetlika, żeby nie kapało na niego z zaparowanej szyby, a nad szwalnią zakładam folię z pęcherzykami powietrza. O jednym i drugim pisałem we wrześniu, przy ogrzewaniu hali. Suchy stół jest wart tego, że mam przy nim mniej światła. Ale trzeba je czymś uzupełnić.
Pierwsze podejście, czyli jak nie robić
Pierwszej jesieni powiesiłem nad stołem krojczym dwie najtańsze świetlówki LED z marketu. Jasno było, owszem. Problem wyszedł przy pierwszym zleceniu na pokrowce na kanapę. Klientka wybrała z próbnika tkaninę w kolorze, który na karcie nazywał się grafitowy. Pod moimi lampami grafitowy wyglądał na szary z lekkim zielonkawym odcieniem. Przy oknie w jej salonie okazał się ciepłym szarobrązowym.
Nic się nie stało, bo zauważyła to na próbce, zanim skroiłem. Ale wtedy zrozumiałem, że jasno to nie to samo co dobrze.
Barwa światła i oddawanie kolorów
Lampy opisuje się dwoma parametrami, które przy tkaninach mają znaczenie.
Temperatura barwowa, w kelwinach. Niższa wartość (2700-3000 K) to światło ciepłe, żółtawe, jak w salonie. Wyższa (5000-6500 K) to światło zimne, niebieskawe, bliżej dziennego. Przy dobieraniu tkanin wolę okolice 4000-5000 K, czyli neutralną biel.
Współczynnik oddawania barw, oznaczany jako CRI albo Ra. Mówi, jak wiernie lampa pokazuje kolory w porównaniu ze światłem odniesienia. Tanie lampy mają zwykle Ra 80. Nad stołem krojczym mam teraz lampy z Ra 90 lub wyżej. Różnicę widać od razu na czerwieniach, beżach i szarościach, czyli dokładnie na tym, co klienci najczęściej wybierają na obicia.
Jest jeszcze jedno zjawisko, którego żadna lampa nie usunie w całości: dwie tkaniny mogą wyglądać identycznie przy jednym świetle, a różnie przy innym. Dlatego próbki pokazuję klientowi zawsze w dwóch miejscach: pod lampą i przy świetliku, a ostatecznie proszę, żeby obejrzał próbkę u siebie w domu, w świetle, w którym mebel będzie stał.

Co wisi nad stołem krojczym
Stół ma 3,0 x 1,6 m. Nad nim powiesiłem trzy długie oprawy LED wzdłuż stołu, mniej więcej metr nad blatem, na łańcuszkach, żeby dało się regulować wysokość. Trzy, a nie jedna mocna, bo jedno źródło światła nad środkiem stołu daje cień od głowy i ramion na krawędzi, przy której kroję.
Kilka zasad, do których doszedłem:
- oprawy z matowym kloszem, bo goła dioda odbija się w tkaninach powlekanych i w PVC jak w lustrze,
- równo na całym blacie, bez jasnej plamy w środku i ciemnych rogów,
- oprawy dłuższe niż węższe, ułożone wzdłuż stołu, żeby linia cięcia nie wpadała w cień,
- osobny włącznik dla stołu, niezależny od reszty hali.
Przy maszynie do szycia mam jeszcze lampkę na giętkim ramieniu, przykręconą do blatu. Światło pada z boku, pod kątem, i widać na nim każdy ścieg na grubym materiale.
Pilarka i cień od ręki
W stolarni zmiana była poważniejsza, bo tu nie chodzi o kolory, tylko o palce.
Przy pilarce formatowej najważniejsze jest, żeby nie stać we własnym cieniu. Lampa za plecami rzuca cień ręki i popychacza prosto na tarczę i linię cięcia. Widzisz wtedy trasę gorzej dokładnie w momencie, gdy ręka jest najbliżej zębów. Oprawę nad pilarką przesunąłem tak, żeby światło padało z przodu i z boku stanowiska, od strony wózka, a nie zza pleców.
Druga rzecz to efekt stroboskopowy. Część tanich lamp LED i stare świetlówki migoczą z częstotliwością, której oko nie widzi wprost. Przy wirującej tarczy takie migotanie może sprawić, że tarcza wygląda, jakby kręciła się wolniej albo stała. To złudzenie przy maszynie z odsłoniętym ostrzem jest ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuję. Nad pilarką, strugarką i frezarką kupiłem oprawy, w których producent deklaruje brak migotania, a elektryk podłączył je tak, żeby nie wisiały na jednym obwodzie z całą halą.
Trzecia: zostawiłem zapalone stare oświetlenie ogólne pod dachem. Same lampy nad stanowiskami dają jasne wyspy w ciemnej hali, a przejście z jasnego w ciemne męczy oczy i kończy się potknięciem o wózek z płytami.
Prąd i elektryk
Nowe oprawy wieszał i podłączał elektryk z uprawnieniami, ten sam, który robił rozdzielnię przy przeprowadzce do hali. Łańcuszki i haki do belek zrobiłem sam, przewody i obwody to jego robota. Policzył też, czy obwód wytrzyma, gdy zimą chodzą promienniki, nagrzewnica i lampy naraz.
LED-y zużywają niewiele prądu w porównaniu z tym, co bierze ogrzewanie, więc w zimowym rachunku lampy są małą pozycją. Wymiana zwróciła mi się nie na prądzie, tylko na jednej sprawie: od dwóch zim żaden klient nie przyszedł z pretensją, że kolor wyszedł inny niż na próbce.
Kącik do zdjęć
Przy okazji dołożyłem jedną lampę z wysokim Ra przy kąciku do zdjęć pod świetlikiem w szwalni. Latem robię zdjęcia przy świetle dziennym, jak opisywałem przy zdjęciach produktów robionych telefonem. Zimą o szesnastej tego światła już nie ma, a krzesło do oddania czeka na zdjęcie. Lampa z boku, blenda z białej tektury z drugiej strony i zdjęcie wygląda prawie jak w dzień.
Zegarki cofnęliśmy w zeszłą niedzielę. Od poniedziałku lampy nad stołem krojczym zapalam o wpół do piątej, a w grudniu będę je zapalał jeszcze wcześniej. Pierwsze zimowe zlecenie, sześć krzeseł w ciepłym beżu, kroiłem już przy nich i beż został beżem.


